Amstel III is een bedrijventerrein
dat ligt tussen het AMC, de Amsterdam Arena, de spoorlijn Amsterdam Centraal-Utrecht
en de A2. Eind jaren zestig bestond dit gebied nog uit veenweides, die
vervolgens opgespoten werden om eind jaren zeventig bebouwd te worden. Amstel
III bestaat sindsdien uit twee gedeeltes: een bedrijventerrein in het westen en
een kantorenterrein in het oosten. Het gebied beslaat 250 hectare en anno 2012
werken er 27.000 mensen. Het bedrijvengedeelte van Amstel III loopt relatief
goed, maar met de kantorenstrook gaat het minder: 30 % staat hier leeg.
Verschillende
pogingen worden ondernomen om het gebied te revitaliseren, waarvan de recent
gehouden Europan-prijsvraag er één van is. Het Glamourmanifest van Saskia Beer
is een onafhankelijk georganiseerd initiatief, dat inmiddels op steun van de Gemeente en vastgoedeigenaren kan rekenen.
Profiel initiatiefnemer en doel project
Saskia Beer is begin 2007
afgestudeerd als architect aan de TU Delft. In 2008 ging zij aan de slag in de
beroepspraktijk, maar begin 2009 kwam zij zonder werk te zitten als gevolg van
de crisis. Op eigen initiatief heeft zij zich daarom vastgebeten in het
bedrijventerrein Amstel III. Het grootste gedeelte van het werk doet zij nog
steeds alleen. Alleen voor de PR staat één medewerker haar één dag per week
bij.
Het
doel van Glamourmanifest is om het monofunctionele Amstel III te transformeren
tot een multifunctioneel terrein. Saskia Beer signaleert dat oudere
werkgebieden zoals Amstel III in Amsterdam Zuidoost achterblijven. Deze
gebieden voldoen niet meer aan de verwachtingen van de hedendaagse professional
en kampen hierdoor met imagoproblemen en leegstand. Grote ambities voor
dergelijke gebieden zijn er wel, maar komen moeilijk van de grond, omdat de
investeringskosten vaak aanzienlijk zijn en de potentie voor veel partijen nog
onvoldoende zichtbaar is. Afwachten tot de allesomvattende oplossing uit de
lucht komt vallen lijkt ijdele hoop. Om verergering tegen te gaan – want
leegstand trekt leegstand aan – en de geschetste situatie om te buigen in een
unieke kans om de gebouwde stad te updaten
richting de toekomst, zijn nieuwe strategieën en daadkracht nodig. Doel van
Glamourmanifest is zodoende om Amstel III bottom-up
te transformeren tot een gebied waar een mix van werken, wonen en recreëren
mogelijk is, om zo de structurele leegstand niet te laten verergeren en
uiteindelijk op te lossen.
Programma en planning
Op het moment is er nog geen programma
ontwikkeld in de traditionele zin: functies zijn nog niet gepland op bepaalde
locaties. Saskia Beer signaleert dat het proces zich langzaam moet voltrekken:
eerst moet het gebied aan bepaalde basisfuncties voldoen. Het moet op een
andere manier gaan leven bij gebruikers.
Om
dit te bereiken wordt vooralsnog gebruik gemaakt van kleine, no-budget interventies om sfeer te
brengen in het gebied. Een voorbeeld van een zeer kleine interventie op
stedelijk niveau is het plaatsen van honderden gouden tuinkabouters in het
gebied.
Ondertussen
wordt op de achtergrond gewerkt aan grotere ingrepen: evenementen en nieuwe
ondernemers, die het gebied op een andere manier op de kaart kunnen zetten,
worden door Saskia Beer naar Amstel III getrokken. Het doel hiervan is het
veranderen van het imago van het gebied, maar ook fysieke verbeteringen. Het
braakliggende terrein Holendrecht zou door de komst van een tijdelijk evenement
bijvoorbeeld kunnen worden aangepakt en ontwikkeld kunnen worden.
Op
de lange termijn moeten de ingrepen fysieker worden. Een stap verder in de
toekomst ligt de wens er om de plinten te transformeren. Anno 2013 zal het
wellicht mogelijk zijn te starten aan de eerste architectonische ingrepen.
Financieel traject, organisatiestructuur en
eigendomssituatie
De rechtsvorm is vooralsnog de
éénmanszaak Voile Architecten van Saskia Beer. Glamourmanifest is daarin
ondergebracht als project. Wellicht kan Glamourmanifest over enkele tijd verder
als stichting.
De
organisatie kwam in eerste instantie tot stand door enkel hulp, maar geen
financiële middelen van de Gemeente. Inmiddels ontvangt Glamourmanifest
sponsoring van de gemeente, maar ook van een groot aantal vastgoedeigenaren. De
sponsors worden aangemerkt als leden van het manifest. De gemeente springt per
project soms extra bij.
De
bedrijven in de kantoren worden op dit moment wel geactiveerd, maar nog niet
als leden. Allereerst moet Glamourmanifest gedragen worden door de
vastgoedeigenaren. De grond van Amstel III is in erfpacht uitgegeven. De gebouwen
zijn van ongeveer 80 vastgoedeigenaren.
Locatie-eigenschappen en schaal
Amstel III is een monofunctioneel
werkgebied in Zuidoost. Het gebied wordt gekenmerkt door bedrijvigheid rond het
aanvangen en eindigen van de werkdag. Buiten deze tijden is Amstel III een
extreem leeg en weinig levendig terrein, waar ruim 30% van de kantoorruimtes
leeg staat. Het gebied omvat 250 hectare. Met name het kantorengedeelte
verkeert in problemen. Het gedeelte waar bedrijven zijn gevestigd kampt niet
met grootschalige leegstand.
Status en toekomstperspectief
Glamourmanifest is een lopend
project, waarvan geen einddatum bekend is. Deze is afhankelijk van de
ontwikkelingen die Amstel III doormaakt en de daarvan afhangende
lidmaatschappen. Het toekomstperspectief van Glamourmanifest is zodoende
onzeker. Het is de vraag of Saskia Beer fysieke ingrepen kan bewerkstelligen in
de toekomst. Haar werkwijze is echter wel exemplarisch voor de
paradigmaverandering die heeft plaatsgevonden in de stedelijke ontwikkeling:
door de crisis was zij genoodzaakt zelf werk te creëren. Bovendien kon dit
gecreëerde werk niet onmiddellijk resulteren in een fysieke opdracht. Saskia
Beer was genoodzaakt interdisciplinair te werken en zich voor langere tijd te
committeren aan het gebied.
Dat Ymere voor deze aanpak in de tussentijd heeft gekozen, geeft aan dat traditionele partijen de kracht inzien van persoonlijk initiatief en het organische groeiproces. Maar vergeleken met echte bottom-up projecten – die binnen de in de inleiding gestelde definitie vallen – is de doelstelling van dit project duidelijk anders: Ymere heeft imagoverbetering van de locatie en de omgeving voor ogen, om uiteindelijk de ontwikkelde locatie goed te kunnen verkopen of verhuren, terwijl echte burgerinitiatieven vaak voortkomen uit wensen op een kleiner schaalniveau. Voor een burgerinitiatief kan de ontwikkeling van een plek tot creatieve hotspot een doel op zich zijn, voor een partij als Ymere is het altijd ook een middel, een instrument om een ander doel naderbij te brengen. Verondersteld kan dan ook worden dat dit instrument door een geïnstitutionaliseerde partij als Ymere niet langer wordt gebruikt zodra het geld voorhanden is om de locatie gelijk te ontwikkelen.
